انگيزه اى از هواى نفس يا عاطفه يا ترس و يا طمع و يا غيره از راه وسط و عادلانه عدول نكند و به راه ظلم نيفتد . و اين صفت زود اثرترين عوامل و كاملترين اسباب براى پيروى حق و حفظ آن از پايمال شدن است و البته اين قيام به قسط براى خود آثار و شاخه ها و لوازمى دارد ، يكى از شاخه هاى آن اين است كه شخص قوام به قسط ديگر دروغ نمىگويد و شهادت به ناحق نمىدهد . و از اينجا روشن مىشود كه علت اينكه در اين آيه ( كه غرض از آن بيان حكم شهادت است ) قبل از پرداختن به اصل غرض صفت قوام بالقسط را آورد ، براى اين بوده كه خواسته است مطلب را به تدريج بيان كند ، از بالا گرفته در دائره وسيعى حكم عمومى قيام به قسط را بيان كند ، آن گاه به اصطلاح عوام به مساله مورد غرض گريز بزند ، چون اين مساله يكى از فروعات آن صفت است ، پس كانه فرموده : * ( « كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَداءَ لِلَّه » ) * ( گواهانى در راه خدا باشيد ) و اين براى شما ميسر نمىشود مگر بعد از آنكه قوامين به قسط باشيد ، ناگزير بايد نخست قوامين به قسط شويد تا بتوانيد گواهانى براى خداى تعالى بوده باشيد . و در جمله : * ( « شُهَداءَ لِلَّه » ) * ، حرف « لام » به اصطلاح لام غايت است ، مىفرمايد : گواهانى باشيد و اين گواهيتان براى خدا باشد ، يعنى در شهادت خود غايت و هدفى به جز رضاى خداى تعالى نداشته باشيد ، هم چنان كه در آيه شريفه : « وَأَقِيمُوا الشَّهادَةَ لِلَّه » « 1 » نيز « لام » براى غايت آمده و معناى براى خدا بودن شهادت اين است كه شهادت مصداق پيروى حق و به خاطر اظهار حق و زنده كردن حق باشد ، هم چنان كه جمله : * ( « فَلا تَتَّبِعُوا الْهَوى أَنْ تَعْدِلُوا » ) * ( پس پيروى هوا مكنيد كه منحرف مىشويد ) اين معنا را توضيح مىدهد . * ( « وَلَوْ عَلى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوالِدَيْنِ وَالأَقْرَبِينَ » ) * يعنى به حق شهادت بدهيد هر چند كه بر خلاف نفع شخصيتان و يا منافع پدر و مادرتان و يا خويشاوندانتان باشد ، پس زنهار كه علاقه شما به منافع شخصيتان و محبتى كه نسبت به والدين و خويشاوندان خود داريد شما را بر آن بدارد كه شهادت را يعنى آنچه را كه ديده‌ايد تحريف كنيد و يا از اداى آن مضايقه نمائيد ، پس مراد از اينكه شهادت بر ضرر و يا بر ضرر والدين و يا خويشاوندان باشد اين است كه آنچه را كه ديده اى اگر بخواهى در مقام اداء بدون كم و كاست بگويى به حال تو ضرر داشته باشد و يا به منافع والدين و خويشاوندانت لطمه بزند ،

--> ( 1 ) سوره طلاق ، آيه 2 .